महाराष्ट्र शासनाने ‘महाभुलेख पोर्टल’च्या माध्यमातून जमिनीच्या नोंदींचे (भूलेखांचे) डिजिटलीकरण केले आहे, ज्यामुळे नागरिकांना जमिनीशी संबंधित महत्त्वपूर्ण कागदपत्रे ऑनलाइन मिळवणे अत्यंत सोपे झाले आहे. या पोर्टलवर उपलब्ध असलेल्या सर्वात महत्त्वाच्या कागदपत्रांपैकी एक म्हणजे ‘७/१२ उतारा’ (सातबारा उतारा); ज्यामध्ये जमिनीची मालकी, लागवड आणि कायदेशीर स्थिती यांविषयी सविस्तर माहिती दिलेली असते.
पूर्वी, जमिनीच्या नोंदी मिळवण्यासाठी लोकांना सरकारी कार्यालयांना प्रत्यक्ष भेट द्यावी लागत असे. आता मात्र, bhulekh.maharashtra.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळाच्या मदतीने, तुम्ही कोठूनही आणि अवघ्या काही मिनिटांत तुमच्या जमिनीच्या नोंदी पाहू शकता तसेच त्या डाउनलोडही करू शकता.
Also read: Ladki Bahin Yojana eKYC Last Date Extended to 30 April 2026
‘महाभुलेख ७/१२ उतारा’ म्हणजे काय?
७/१२ उतारा (सातबारा उतारा) हे महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल विभागातर्फे जतन केले जाणारे जमिनीच्या नोंदींचे एक अधिकृत दस्तऐवज आहे. हे दस्तऐवज जमिनीच्या मालकीचा पुरावा म्हणून कार्य करते आणि त्यामध्ये शेतजमिनीविषयीची आवश्यक व महत्त्वपूर्ण माहिती समाविष्ट असते.
७/१२ उताऱ्यामध्ये समाविष्ट असलेली प्रमुख माहिती:
- जमिनीचा सर्व्हे क्रमांक
- जमीन मालकाचे नाव
- जमिनीचे एकूण क्षेत्रफळ
- जमिनीचा प्रकार (बागायती किंवा जिरायती)
- मागील हंगामांतील पिकांची माहिती
- कर्ज किंवा अनुदानाशी संबंधित माहिती
- कायदेशीर मालकीची स्थिती (हक्काचा अभिलेख)
या सर्व तपशीलांमुळेच, जमिनीचे व्यवहार आणि आर्थिक प्रक्रियांच्या संदर्भात ‘७/१२ उताऱ्याचा’ कायदेशीर पुरावा म्हणून मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो.
महाभूलेख पोर्टल 2026 Mahabhulekh Portal 2026 – Overview
| Feature | Details |
|---|---|
| Portal Name | Mahabhulekh |
| Purpose | Online Land Records |
| State | Maharashtra |
| Official Website | bhulekh.mahabhumi.gov.in |
| Services Available | 7/12 Utara, 8A Extract, Property Card |
| Language | Marathi |
महाभूलेख अंतर्गत समाविष्ट प्रदेश 2026 Regions Covered Under Mahabhulekh 2026
महाभूलेख प्रणालीची विभागणी सहा प्रशासकीय विभागांमध्ये करण्यात आली आहे:
अमरावती विभाग – अमरावती, अकोला, बुलढाणा, वाशिम, यवतमाळ
नागपूर विभाग – नागपूर, भंडारा, वर्धा, चंद्रपूर, गडचिरोली, गोंदिया
छत्रपती संभाजीनगर – छत्रपती संभाजीनगर, जालना, नांदेड, लातूर, बीड, परभणी
पुणे विभाग – पुणे, सातारा, सोलापूर, कोल्हापूर
नाशिक विभाग – नाशिक, अहमदनगर, जळगाव, धुळे, नंदुरबार
कोकण विभाग – ठाणे, रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग, मुंबई
महाराष्ट्रामध्ये ७/१२ उतारा ऑनलाईन कसा तपासावा?
या सोप्या पायऱ्यांचे अनुसरण करा:
पायरी १:
महाभूलेखच्या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट द्या:
👉 bhulekh.maharashtra.gov.in
पायरी २:
“७/१२ पहा” (View 7/12) या विभागांतर्गत तुमचा विभाग निवडा
पायरी ३:
जिल्हा, तालुका आणि गाव निवडा
पायरी ४:
खालीलपैकी कोणत्याही एका पर्यायाचा वापर करून शोध घ्या:
सर्वे क्रमांक (गट क्रमांक)
मालकाचे नाव
पायरी ५:
तुमचा ७/१२ उतारा ऑनलाईन पाहण्यासाठी “शोधा” (Search) वर क्लिक करा
८-अ उतारा (8A Extract) आणि मालमत्ता पत्रक (Property Card) म्हणजे काय? What is 8A Extract and Property Card?
८-अ उतारा (नमुना ८-अ)
जमिनीशी संबंधित आर्थिक नोंदी दर्शवतो
एखाद्या व्यक्तीच्या मालकीची एकूण जमीन किती आहे, हे दाखवतो
यात कर आणि महसुलाशी संबंधित तपशीलांचा समावेश असतो
मालमत्ता पत्रक (Property Card)
मुख्यतः शहरी भागांमध्ये वापरले जाते
यात मालमत्तेच्या मालकीचे तपशील समाविष्ट असतात
शहरी जमिनीसाठी हे एक कायदेशीर पुरावा म्हणून कार्य करते
डिजिटल स्वाक्षरी असलेला ७/१२ उतारा कसा डाउनलोड करावा How to Download Digitally Signed 7/12 Utara
अधिकृत कागदपत्रे डाउनलोड करण्यासाठी:
- ‘डिजिटल सातबारा’ पोर्टलला भेट द्या
- तुमच्या वापरकर्ता नावाने (Credentials) लॉग इन करा
- तुम्ही नवीन वापरकर्ता असल्यास नोंदणी करा
- तुमचे खाते रिचार्ज करा
- जिल्हा आणि गाव निवडा
- डिजिटल स्वाक्षरी असलेला ७/१२, ८-अ (8A) किंवा मालमत्ता पत्रक डाउनलोड करा
ही डिजिटल स्वाक्षरी असलेली कागदपत्रे कायदेशीररित्या वैध आहेत आणि अधिकृत वापरासाठी स्वीकारली जातात.
‘महाभूमी अभिलेख’ (Mahabhulekh) ७/१२ उताऱ्याचे महत्त्व Importance of Mahabhulekh 7/12 Utara
- जमिनीच्या मालकीचा पुरावा म्हणून कार्य करते
- बँक कर्ज आणि कृषी योजनांसाठी आवश्यक असते
- जमिनीची खरेदी-विक्री करताना मदत करते
- जमीन अभिलेखांमध्ये पारदर्शकता सुनिश्चित करते
- ऑनलाइन उपलब्धतेमुळे वेळेची बचत होते
‘महाभूमी अभिलेख’ पोर्टलची वैशिष्ट्ये Features of Mahabhulekh Portal
- २ कोटींहून अधिक जमीन अभिलेख (रेकॉर्ड्स) डिजिटल स्वरूपात उपलब्ध
- ३५० हून अधिक तालुक्यांचा समावेश
- मराठी भाषेत उपलब्ध
- २४/७ (अहोरात्र) उपलब्ध
- शासनाने अधिकृत केलेला डेटा
महत्त्वाच्या सूचना
- नेहमी केवळ अधिकृत संकेतस्थळाचाच वापर करा
- कागदपत्रे डाउनलोड करण्यापूर्वी तपशीलांची पुन्हा खात्री करा
- तुमचे लॉग-इन तपशील सुरक्षित ठेवा
- त्रयस्थ किंवा बनावट संकेतस्थळांचा वापर टाळा
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs) – ‘महाभूमी अभिलेख’ ७/१२ उतारा
७/१२ उतारा म्हणजे काय?
हे जमिनीच्या अभिलेखाचे (रेकॉर्डचे) असे एक कागदपत्र आहे, जे जमिनीची मालकी आणि शेतीविषयक तपशील दर्शवते.
मी ७/१२ ऑनलाइन कसा पाहू शकतो?
तुम्ही अधिकृत ‘महाभूमी अभिलेख’ पोर्टलवर सर्वेक्षण क्रमांक (Survey Number) किंवा नावाचा वापर करून तो पाहू शकता.
डिजिटल ७/12 कायदेशीररित्या वैध आहे का?
होय, डिजिटल स्वाक्षरी असलेली कागदपत्रे कायदेशीररित्या वैध असतात.
७/१२ आणि ८-अ (8A) मध्ये काय फरक आहे?
७/१२ मध्ये जमीन आणि पिकांचे तपशील असतात, तर ८-अ मध्ये आर्थिक आणि मालकीविषयक नोंदी असतात.
‘महाभूमी अभिलेख’ पोर्टल मोफत आहे का?
जमीन अभिलेख पाहणे मोफत आहे, परंतु डिजिटल स्वाक्षरी असलेली कागदपत्रे डाउनलोड करण्यासाठी शुल्क लागू होऊ शकते.
मी हे पोर्टल मोबाइलवर वापरू शकतो का?
होय, हे पोर्टल मोबाइल ब्राउझरवर देखील सुरळीत चालते.
जमीन अभिलेख शोधण्यासाठी कोणत्या तपशीलांची आवश्यकता असते?
तुम्हाला सर्वेक्षण क्रमांक, नाव किंवा जमिनीच्या ठिकाणाचे तपशील आवश्यक असतात.
मालमत्ता पत्रक (Property Card) म्हणजे काय?
हे शहरी भागातील मालमत्तेच्या मालकीचे तपशील दर्शवणारे एक कागदपत्र आहे.
‘महाभूमी अभिलेख’ नोंदींचे व्यवस्थापन कोण करते?
महाराष्ट्र शासनाचा महसूल विभाग.
७/१२ महत्त्वाचा का आहे?
मालकीचा पुरावा, कर्जे आणि जमिनीशी संबंधित कायदेशीर व्यवहारांसाठी हे अत्यंत आवश्यक आहे.
निष्कर्ष
‘महाभुलेख ७/१२ उतारा २०२६’ या प्रणालीने महाराष्ट्रातील जमिनीच्या नोंदी तपासण्याच्या पद्धतीत आमूलाग्र बदल घडवून आणला आहे. आपल्या वापरकर्त्यांसाठी अत्यंत सोप्या (user-friendly) इंटरफेसमुळे आणि डिजिटल सेवांमुळे, नागरिक आता कोणत्याही सरकारी कार्यालयाला प्रत्यक्ष भेट न देताच जमिनीशी संबंधित महत्त्वाची कागदपत्रे सहजपणे पडताळून पाहू शकतात आणि ती डाऊनलोड करू शकतात. या उपक्रमामुळे केवळ वेळेचीच बचत होत नाही, तर जमिनीच्या नोंदींच्या व्यवस्थापनामध्ये पारदर्शकता आणि कार्यक्षमता वाढण्यासही चालना मिळते.
